استان ایلام در سال‌های اخیر به یکی از قطب‌های تولید مرغ در غرب کشور تبدیل شده است، تا جایی که تولید مرغ در این استان دو تا سه برابر نیاز داخلی است اما همین استان تولیدکننده، اکنون با یکی از بالاترین قیمت‌های مرغ در کشور دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ وضعیتی که کارشناسان آن را نتیجه یک «چرخه معکوس» در زنجیره تأمین می‌دانند.
چرخه معکوس؛ تولید در ایلام، مصرف از کرمانشاه
مدیر پشتیبانی امور دام استان ایلام در این خصوص به ایسنا گفت: با وجود آنکه در بدترین شرایط نیز میزان تولید مرغ در استان حدود سه برابر مصرف داخلی است، همچنان بخشی از مرغ مصرفی مردم ایلام از استان‌های همجوار به‌ویژه کرمانشاه وارد می‌شود؛ چرخه‌ای معکوس که ریشه در ضعف زیرساخت‌های کشتار و بسته‌بندی دارد.
تنها دو کشتارگاه فعال در ایلام وجود دارد و این ظرفیت محدود پاسخگوی حجم بالای تولید نیست. نتیجه این وضعیت آن است که بخشی از مرغ‌های تولیدی استان برای کشتار به استان‌های دیگر ارسال می‌شود و در مقابل، در زمان‌هایی که کشتارگاه‌های استان توان تأمین کافی ندارند، مرغ گرم از همان استان‌ها وارد بازار ایلام می‌شود. به عبارت دیگر، مرغی که در ایلام تولید شده، برای کشتار به کرمانشاه یا استان‌های دیگر می‌رود و سپس به شکل مرغ گرم یا منجمد به ایلام بازمی‌گردد؛ سفری رفت و برگشتی که هزینه حمل، سردسازی و واسطه‌گری را به قیمت نهایی اضافه می‌کند.
تعطیلی کشتارگاه؛ تشدیدکننده گرانی
این مشکل در دوره‌هایی که کشتارگاه‌های استان با توقف فعالیت مواجه می‌شوند، شدت بیشتری می‌گیرد، به علت تعطیلی کشتارگاه ایلام، مرغ توزیع‌شده در سطح استان از کشتارگاه‌های مناطقی چون کرمانشاه، کردستان، لرستان و همدان تأمین می‌شود. این مساله سبب شده است قیمت مرغ ایلام سیر صعودی داشته باشد، چرا که علاوه بر بهای خود مرغ، هزینه حمل و نقل و کشتارگاه استان مبدأ و گاه واسطه‌ها نیز به قیمت تمام‌شده مرغ اضافه می‌شود.
تفاوت در «افت لاشه»؛ هزینه‌ای پنهان برای مصرف‌کننده ایلامی
عامل دیگری که بر قیمت نهایی مرغ در ایلام تأثیر می‌گذارد، تفاوت در محاسبه «افت لاشه» (درصد کاهش وزن مرغ زنده پس از کشتار) است.
محمدرضا احمدی مدیر پشتیبانی امور دام ایلام در این باره توضیح داد: کشتارگاه‌های ایلام معمولاً افت لاشه را بین ۲۵ تا ۲۶ درصد محاسبه می‌کنند، در حالی که این رقم در کشتارگاه‌های استان‌های همجوار حدود ۲۰ تا ۲۲ درصد است؛ اختلافی که در نهایت بر قیمت تمام‌شده مرغ برای مصرف‌کننده و سود نهایی مرغدار تأثیر مستقیم دارد.
خروج مرغ از استان و نقش دلالان
در کنار ضعف زیرساخت کشتار، خروج مرغ زنده از استان نیز به‌عنوان یکی از عوامل تشدید گرانی مطرح شده است. معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری ایلام، عباس میرزاد، با اشاره به چالش‌های بازار مرغ، خروج مرغ از استان را مهم‌ترین عامل بی‌نظمی در بازار دانسته و بر ممنوعیت آن تأکید کرده است.
در دوره‌هایی که قیمت مرغ در استان‌های همجوار بالاتر می‌رود، برخی تمایل دارند مرغ تولیدی ایلام را به آن استان‌ها منتقل کنند و این موضوع بازار داخلی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
علی‌رضا طولابی رئیس سازمان جهاد کشاورزی ایلام نیز پیش‌تر دلالی و فعالیت واسطه‌ها را از عوامل اصلی نوسانات قیمت در استان ذکر کرد و گفت: تولید مرغ در ایلام دو تا سه برابر نیاز استان است و گرانی در بازار بیشتر ناشی از فعالیت واسطه‌ها و اختلاف قیمت از مرغداری تا بازار مصرف است.
مقایسه با تهران؛ چرا پایتخت ارزان‌تر است؟
تهران به عنوان بزرگ‌ترین بازار مصرف کشور و مرکز اصلی توزیع، از زیرساخت‌های گسترده کشتار، بسته‌بندی و شبکه توزیع برخوردار است. در این شهر، مرغ تازه در میادین میوه و تره‌بار با نرخ‌های مصوب و تحت نظارت عرضه می‌شود. بر اساس نرخ‌نامه سازمان مدیریت میادین تهران، قیمت هر کیلوگرم مرغ کامل تازه با بسته‌بندی کیسه‌ای در این مراکز ۲۵۰ تا ۲۷۵ هزار تومان اعلام شده است.
در مقابل، در ایلام به‌دلیل وابستگی بخشی از بازار به مرغ وارداتی از استان‌های دیگر و تحمیل هزینه‌های حمل و نقل و واسطه‌گری، قیمت نهایی برای مصرف‌کننده به حدود ۳۳۰ هزار تومان می‌رسد.
محمدرضا کریمیان کارشناس ارشد اقتصاد به ایسنا اظهار کرد: قیمت بالاتر مرغ در ایلام نسبت به تهران، نه به‌دلیل کمبود تولید یا گران‌فروشی صرف، بلکه عمدتاً محصول ضعف زیرساخت‌های کشتار و بسته‌بندی، هزینه‌های حمل‌ونقل، تفاوت در محاسبه افت لاشه و فعالیت واسطه‌ها و خروج مرغ از استان است.
وی افزود: استانی که می‌تواند نیاز چند استان دیگر را تأمین کند، به دلیل نبود کشتارگاه‌های کافی و زنجیره توزیع کارآمد، ناچار است بخشی از مرغ مصرفی خود را از استان‌های همجوار و با هزینه‌ای بالاتر تأمین کند.
کریمیان اضافه کرد: رفع این معضل نیازمند تکمیل زنجیره تولید، افزایش ظرفیت کشتارگاه‌ها، ساماندهی شبکه توزیع و برخورد جدی با دلالی و خروج غیرقانونی مرغ از استان است؛ در غیر این صورت، «چرخه معکوس» مرغ در ایلام همچنان به زیان مصرف‌کننده و تولیدکننده بومی ادامه خواهد یافت.
